تاغHALOXYLON: 

گیاهانی خشبی در ختچه ای ویا به اندازه ئ متوسط گوشتی ویا کم وبیش گوشتی بجز توده های کرکی در محل گره ها معمولا بی کرک .ساقه ها مشخصا بند بند برگ ها متقابل مقدماتی وابتدایی یا کاملا رشد یافته .خطی سه گوشه کوتاه یا مستطیلی.گلها کوچک نر ماده یا ماده معمولا در محور برگهای برگه مانندحائل .مولد گلاذین سنبله ای تنک یا متراکم یا پانیکول ها ی گسترده و پهن .قطعات گلپوش 5 تائی .غشایی در حالت میوه تمام قطعات رشد یافته وگسترده با بالهایی در نزدیکی میانه قطعات پرچم ها 5تایی میله های پرچم ها معمولادر قاعده پیوسته روی طبق زیر تخمدا نی متناوب با پرچم های عقیم پرز دار-تخم مرغی .تخمدان با دو تاسه خامه معمولا کوتاه وضخیم.دانه ها افقی .البومین وجود ندارد جنین حلقوی .

1- درختچه یا درختانی شن روی به ارتفاع 1-8 متر .ساقه های مسن با ترکها ی حلقوی .

2- برگهایی فلس مانند با طولی بیشتر از عرض با سیخک فشرده زرد -قهوه ای به طول 0/5 تا1میلیمتر                                                     

۳-برگهای فلس مانند با طول عرضی مساوی بدون سیخکی مشخص

۴-درختچه هایی معمولا غیر شن روی  به ارتفاع تا100 سانتیمتر یا کمی بیشتر .ساقه های مسن بدون ترکه های حلقوی .گل آذین معمولا متراکم و درانتهای شاخه های جانبی گسترده افقی ودر انتهای شاخه های انتهایی

 این گیاه از خا نواده اسفنا جیان است و دارای ۴ گونه مختلف به شرح زیر است :

1-سیاه تاغ  

2-تاغ گرد آلود

3-زرد تاغ

4-سفید تاغ

معرفی برخی از انواع تا غ ها  

سیا ه تاغ HALOXYLON   Ammodenderon:

درختچه ای با شاخه های فراوان به ارتفاع تا 100-200سانتیمتر .اغلب کروی شکل باپوست خاکستری مایل به سفید شاخه های سال جاری سبز یا سبز کلمی شونده .طویل نسبتا گوشتی به قطر 5/1تا2 میلیمتر به ساقه فشرده . برگها نامشخص .به فلسهای زگیل مانند متقابل نوک کند تبدیل شده با کرک های کوتاه قاعده ای گلها منفرد در محور برگه های فلسی شکل .روی شاخه های کوتاهی که سر انجام به شاخه های رویشی شکننده تبدیل میشود .برگک ها تخم مرغی پهن -خشن با لبه های غشایی -شفاف پهن هم اندازه گل .قطعات گلپوش خیلی کوچک تخم مرغی با لبه غشایی.کرکی در قاعده با کرک های زیگزاگی .در میوهادر بالا به بالی به اندازه 3/4 طولش تبدیل می شود .بالها تقریبا دایره ای حداقل سه تای آنها در قاعده قلبی .دو تای دیگر گاهی گوه ای .اغلب با صفحه ای به طول 8-10 میلیمتر .خمیده یا گاهی در حالت رسیده مورب ایستاده .لوب های بالای گلپوش میوه دار واگرا .سپس میوه در داخل حفره ای فنجان مانند قرار می گیرد .

میوه سبز تیره -با راس محدب. با غده ای در مرکز و اطراف.

زرد تاغHAGOXYLON Persicum:

درختی به ارتفاع تا ۵ سانتیمتربا تنه محکم چرو کیده و پوست خاکستری روشن با چوب سنگین شکننده .شاخه های سال قبل مایل به سفید پوشیده با ترکهای حلقوی متراکم  شاخه های یک ساله سبز کم رنگ نسبتا سخت شکننده به قطر ۲ میلیمتر

درگیاهان جوان راست در گیاهان مسن اغلب سر به زیر .برگها کوچک شده فلس مانند .منتهی به نوک گاهی فشرده به ساقه .گلها منفرد  در محور برگها فلس مانند .نوک کند .روی شاخه های معین خیلی کوتاه برگکها تخم مرغی -دایره ای در لبه ها غشایی با ناو کند هم اندازه گل . گلپوش نوک کند غشایی در انتها بال دار بالها تقریبا دایره ای یا تقرییبا کلیوی شکل -نیم دایره ای .معمولا تا حدودی پیچیده -گرد شده و یا درقاعده تقریبا قلبی  میوه فشرده شده به ۲ میلیمتر

پراکنش جغرافیایی در ایران:کرمان(غرب هامون جا زموریان   شرق دشت لوت )سیستان وبلو چستان (اطراف نصرت اباد  حاشیه مرز افغانستان بین کوه ملک سیاه و زابل  زاهدان به زابل ) سمنان(منطقه حفاظت شده توران : بین احمد آبادوزمان آباد 2کیلومتری شمال چاه جم  15کیلو متری جنوب شزق طرود چاه جم حسینیان به جندق ) اصفهان (جندق  انارک  رباط خان غرب طبس 20-30 کیلو متری خور به بیابانک )

پراکنش جهانی :ایران فلسطین   مصر  سینا   .اردن .جنوب عراق .عربستان سعودئ  عمان .امارات متحده عربی .ترکمنستان  .سرزمین های پست آسیای مرکزی .پاکستان .چین

تراتHaloxylon  Salicornicum:

درخچه ای یا نیمه درخچه ای افشان .به ارتفاع ۲۵ تا ۱۰۰ سانتیمتر  با شاخه های یک ساله نا منظم بر خاسته از ساقه های کوتاه چوبی سال گذشته .شاخه های جوان کم وبیش ایستاده .شکننده به رنگ روشن تا سبز کلمی -عاجی رنگ یا به هنگام خشکی زرد مومی . برگها به فلسهای کوتاه سه گوشه وکوچک تبدیل شده .پیوسته فنجانی شکل .با لبه ای غشایی شکل .و کرک های پشمالو در داخل آن .گل آذین افشان .شامل سنبله های پراکنده به طول ۶ سانتیمتر اغلب در انتهای شاخه های اصلی یا جانبی سبز .گلها با دو برگک تو گود تخم مرغی شکل.با قاعده پشمالو .پرچم ها 5 تایی .متناوب با پرچم های عقیم.خامه ها کوتاه کلاله ها دو تایی میوه به همراه بال  به عرض ۶ میلیمتر

پراکنش جغرافیایی در ایران :استانهای خوزستان .بوشهر هرمز گان .بلوچستان .یزد .کرمان .و جنوب خراسان

پراکنش جهانی :ایزان .مصر سینا .فلسطین .اردن .جنوب عراق .کویت .مرکز وشرق شبه جزیره عربستان .افغانستان .پا کستان (3).

مصارف چوب تاغ:

به علت کج ومعوج بودن برای کارهای ساختمانی مناسب نیست ولی بیشتر از آن برای سایبان وچتر استفاده می شود . در کارهای نجاری مصرفی ندارد .هیزم آن خوش سوز ومورد علاقه مردمان اطراف کویر می باشد .

اهمیت از لحاظ چرای دام :تاغ را نمی توان یک گیاه علوفه ای بشمار آورد .ولی در پناه خودمحیط خاصی را ایجاد می کند که گیاهان علوفه ای بهتر بتوانند رشدکنند .در بین انواع تاغ ها  تاغ سفید خوشخوراکتر است.و موقع چرای آنها در اواخر پاییز وفصل زمستان شروع می شود.

حفاظت خاک:

این گیاه در مناطق کویری سبب می شود که خاکهای ماسه ای سبک کمتر در معرض فرسایش و باد رفتگی قرار بگیرد وبه عنوان باد شکن استفاده می شود .

جمع آوری بذر تاغ:

معمولا درختان 10 تا20 ساله و درختان پیر تر مقدار بیشتری بذر می دهند .بذور در اواسط آذر ماه  رسیده وآماده جمع اوری است. برای جمع آوری می توان کیسه را در زیر شاخه قرار داد وبا تکان دادن شاخه  بذر در داخل آن می ریزد

چون بذر ها دارای رطوبت هستند آنها را باید در مکانی قرار داد تا جشک شود.

بذر تاغ بعد از جمع آوری وپاک کردن هر کیلوی آن بالغ بر360 تا370 هزار عدد است . قوه نامیه آن 4تا5 ماه پس از جمع آوری به خوبی حفظ می شود 

کشت:

 حداکثر موفقیت بذر پاشی موقعی است که در دی ماه بذور زیر برف کاشته یا روی برف کاشته شود. برای تولید نهال لازم است از اواخر بهمن تا اواسط اسفند بذوردرخزانه کشت وآبیاری شود.در صورتیکه حرارت بین 20-15  سانتیگراد باشد بذور پس از سه یا چهار روز سبز خواهند شد. و بذور سبز شده در سه ماهه آخر سال جهت عرصه به شنزار خوب است .

0بردن نهالها در فروردین مناسب نمی باشد )

روش کاشت در جای اصلی:

نهالها را بر روی نوارهای به عرض 6 متر وبه فواصل 3 متر از یکدیگر ودر سه ردیف می کارند و فواصل بین هر نوار در حدود10 تا14 متر از یکدیگر است . برای کاشت گودالی به عمق 30   سانتی مترکنده ونهال را درگودال قرار می دهند .

رشد ریشه های تاغ در سالهای اول ودوم تا حدود 2/5متر ودر سالهای بعد تا16 متر در خاک نفوذ می کند .

 منابع:

- قهرمان - احمد - 1373- کروموفیت های - ایران جلد1- نشردانشگاهی 

- حبيب الله ثابتي – 1382  جنگلها درختان ودرختچه هاي ايران - انتشارات دانشگاه علم وصنعت ايران                  

- مظفریان- ولی الله - 1383- درختان ودرختچه های ایران - فرهنگ معاصر

فرسایش خاک

مقدمه:

خاک یکی از مهمترین منابع طبیعی وعوامل تولید است.

شواهد نشان می دهد که زمین از موقعی که مورد بهره برداری انسان قرار گرفته است حاصلخیزی آن براثر عدم توجه واقدامات نامناسب کاهش یافته است:

– انسان بر اثر کشت متوالی یک نوع محصول در سالهای متمادی و عدم رعایت تناوب صحیح در زراعت وسوزاندن بقایای محصول و بدون کو د دادن و تقویت خاک باعث کاهش حاصلخیزی خاک شده است.

آبیاری بیش از حد سبب شوری زمینهای غیر شور شده است.

با قطع بی رویی اشجار وچرای بیش از حد وبی موقع موجب از بین بردن پوشش زنده گیاهی می شود.

بااستفاده بیش از حد سموم وکود های شیمیایی و کود های شیمیایی باعث آلودگی خاک شده است .

مادر این مبحث به بررسی عوامل تخریب وفرسایش خاک می پردازیم:

طبق محاسباتی که صورت گرفته است برای تشکیل یک سانتیمتر خاک 500 تا 800 سال نیاز است.

اشکال مختلف فرسایش:

الف : فرسایش سطحی :علت آن بیشتر منشا بادی است وعلت آن زمینهای فاقد پوشش گیاهی ونواحی که تازه شخم خورده است و بیشتر این فرسایش در نواحی بیابانی دیده می شود. ومسلم است که با استقرار گیاهان در نواحی و رعایت اصول شخم زدن مانع ایجاد آن میشود.

ب: فرسایش شیاری یا آبراهه ای:منشا این تخریب اغلب باران است.ودر پیدایش آن عامل شیب بسیار مهم است این نوع فرسایش در زمینهای لخت و مراتع کم گیاه وزمینهای مزروعی و در دیمزارها بیشتر دیده می شود.چرای بیش از حد واز بین بردن پوشش گیاهی در اثر شخم بی رویه در دیمزار ها علت آن است.

اما باید ما بدنبال راه حل های اساسی در این مورد باشیم مثلا :تقویت مالی دامدارن و کشاورزانی که تنها راه امرارمعاش این قشر زحمت کش این جامعه است تا بتوان اقدامات دیگر را در این راه به نتیجه رساند .

ج: فرسایش چاله ای که در نتیجه توسعه فرسایش سطحی و بزرگ شدن چاله های کوچک است .

د: فرسایش خندقی: منشا آن آب است و در اثر توسعه فرسایش شیاری است و بیشتر در خاکهای رسی و رسی آهکی بیشتر دیده می شود ودر محدوده آب وهوای خشک دیده می شود

ه: این فرسایش در مناطق کوهستانی ودر زمینهای سست جلگه ای فرسایش شیاری وخندقی ممکن است به فرسلیش سیلابهای تبدیل شود.

و: فرسایش توده ای : این فرسایش شامل تورم وبالا آمدن خاک وسرخوردگی وخزیدن زمین وحرکت یخچالها است.

مهمترین اثرات فرسایش :

1): کاهش آبهای زیر زمینی : مثلا خشک شدن قناتها مثل قنات اسفره در روستای دوغ آباد از شهرستان مه ولات

2): در کاهش حاصلخیزی خاک :

3): کاهش ونوسان آبهای سطحی : مثلا چشمه ای که برای آبیاری باغات انار اسفره بود .

4): پر شدن سدها : مثل سد سفید رود و سدهای خاکی شهید باهنر وشهید رجایی در شهرستان مه ولات

منبع :حفاظت خاک دکتر پرویز کردوانی و استاد محترم دکتر سید هاشم حسینی

دوستان عزیز در مطالب بعدی سعی بر بررسی راههای جلوگیری از فرسایش مد نظر است امیدوارم با راهنمایی ها و نظرات شما عزیزان این مطالب تکمیلتر و جامع تر شود .